Hyrje
Në shqip shpesh kalojmë lehtë nga "ti" në "ju", por në gjermanisht dallimi mes du dhe Sie është shumë i rëndësishëm.
Në përgjithësi:
du përdoret në situata joformale.
Sie përdoret në situata formale ose kur nuk e njeh mirë personin.
Nëse nuk je i sigurt, zakonisht është më e sigurt të fillosh me Sie.
Kur përdoret du?
Du përdoret me njerëz që i njeh mirë ose në situata joformale.
Përdoret zakonisht me:
-
familjen
-
miqtë
-
fëmijët
-
shokët e klasës
-
persona të afërt
-
kolegë kur kompania ka kulturë joformale
Shembuj
Gjermanisht: Wie heißt du?
Shqip: Si quhesh?
Gjermanisht: Wie geht es dir?
Shqip: Si je?
Gjermanisht: Wo wohnst du?
Shqip: Ku jeton?
Gjermanisht: Was machst du heute?
Shqip: Çfarë po bën sot?
Gjermanisht: Kommst du morgen?
Shqip: A vjen nesër?
Kur përdoret Sie?
Sie përdoret kur dëshiron të tregosh respekt ose kur nuk e njeh mirë personin.
Përdoret zakonisht me:
-
klientë
-
persona të panjohur
-
mjekë
-
punonjës në institucione
-
shefa ose kolegë në ambiente formale
-
persona më të moshuar
-
gjatë një interviste pune
Shembuj
Gjermanisht: Wie heißen Sie?
Shqip: Si quheni?
Gjermanisht: Wie geht es Ihnen?
Shqip: Si jeni?
Gjermanisht: Wo wohnen Sie?
Shqip: Ku jetoni?
Gjermanisht: Haben Sie einen Termin?
Shqip: A keni një takim?
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Du dhe Sie në të njëjtën pyetje
Shiko ndryshimin mes formës joformale dhe asaj formale.
Shembuj
Gjermanisht: Wie heißt du?
Shqip: Si quhesh?
Gjermanisht: Wie heißen Sie?
Shqip: Si quheni?
Gjermanisht: Wo wohnst du?
Shqip: Ku jeton?
Gjermanisht: Wo wohnen Sie?
Shqip: Ku jetoni?
Gjermanisht: Was machst du?
Shqip: Çfarë bën?
Gjermanisht: Was machen Sie?
Shqip: Çfarë bëni?
Gjermanisht: Sprichst du Deutsch?
Shqip: A flet gjermanisht?
Gjermanisht: Sprechen Sie Deutsch?
Shqip: A flisni gjermanisht?
Sie shkruhet me shkronjë të madhe
Kur Sie përdoret si forma formale "ju", shkruhet gjithmonë me shkronjë të madhe.
Shembuj
Gjermanisht: Wo wohnen Sie?
Shqip: Ku jetoni?
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Gjermanisht: Haben Sie Zeit?
Shqip: A keni kohë?
Kjo të ndihmon edhe ta dallosh nga fjala sie, e cila mund të nënkuptojë "ajo" ose "ata/ato".
Çfarë është dir?
Kur përdor du, forma mund të ndryshojë në varësi të fjalisë.
Një formë shumë e zakonshme është dir.
Shembuj
Gjermanisht: Wie geht es dir?
Shqip: Si je?
Gjermanisht: Ich helfe dir.
Shqip: Unë të ndihmoj.
Gjermanisht: Danke dir.
Shqip: Të falënderoj.
Pra, du dhe dir i referohen të njëjtit person, por përdoren ndryshe në fjali.
Çfarë është Ihnen?
Në formën formale, për shumë struktura përdoret Ihnen.
Shembuj
Gjermanisht: Wie geht es Ihnen?
Shqip: Si jeni?
Gjermanisht: Kann ich Ihnen helfen?
Shqip: A mund t'ju ndihmoj?
Gjermanisht: Ich danke Ihnen.
Shqip: Ju falënderoj.
Edhe Ihnen shkruhet me shkronjë të madhe kur i drejtohesh dikujt në mënyrë formale.
Në kafene ose restorant
Me kamerierin ose një punonjës që nuk e njeh, zakonisht përdoret Sie.
Shembuj
Gjermanisht: Können Sie mir die Karte bringen?
Shqip: A mund të ma sillni menynë?
Gjermanisht: Haben Sie Kaffee ohne Milch?
Shqip: A keni kafe pa qumësht?
Gjermanisht: Können Sie mir die Rechnung bringen?
Shqip: A mund të ma sillni faturën?
Në dyqan
Edhe në një dyqan, forma Sie është zakonisht zgjedhja e duhur.
Shembuj
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Gjermanisht: Haben Sie das auch in Schwarz?
Shqip: A e keni këtë edhe në të zezë?
Gjermanisht: Können Sie mir eine andere Größe bringen?
Shqip: A mund të më sillni një madhësi tjetër?
Në punë
Në punë varet nga kultura e kompanisë.
Në disa kompani përdoret Sie, ndërsa në shumë kompani moderne kolegët përdorin du.
Nëse nuk e di çfarë forme përdoret, prit të shohësh si të drejtohen kolegët ose përdor Sie në fillim.
Shembuj
Gjermanisht: Können Sie mir die Datei schicken?
Shqip: A mund të ma dërgoni skedarin?
Joformalisht:
Gjermanisht: Kannst du mir die Datei schicken?
Shqip: A mund të ma dërgosh skedarin?
Në intervistë pune
Në një intervistë pune përdor pothuajse gjithmonë Sie, përveç nëse intervistuesi të propozon të përdorni du.
Shembuj
Gjermanisht: Können Sie etwas über die Stelle erzählen?
Shqip: A mund të tregoni diçka për pozitën e punës?
Gjermanisht: Wann kann ich mit einer Antwort rechnen?
Shqip: Kur mund të pres një përgjigje?
Gjermanisht: Vielen Dank für Ihre Zeit.
Shqip: Shumë faleminderit për kohën tuaj.
Kur dikush të propozon të përdorni du
Në Gjermani mund të dëgjosh shprehje si:
Shembuj
Gjermanisht: Wir können uns duzen.
Shqip: Mund t'i drejtohemi njëri-tjetrit me "du".
Gjermanisht: Du kannst mich gerne duzen.
Shqip: Mund të më drejtohesh me "du".
Kjo do të thotë se nuk keni më nevojë të përdorni Sie mes jush.
Çfarë do të thotë duzen?
Duzen do të thotë t'i drejtohesh dikujt me du.
Shembuj
Gjermanisht: Wir duzen uns.
Shqip: Ne i drejtohemi njëri-tjetrit me "ti".
Gjermanisht: Können wir uns duzen?
Shqip: A mund t'i drejtohemi njëri-tjetrit me "ti"?
Çfarë do të thotë siezen?
Siezen do të thotë t'i drejtohesh dikujt me formën formale Sie.
Shembuj
Gjermanisht: Wir siezen uns noch.
Shqip: Ende i drejtohemi njëri-tjetrit me "ju".
Gjermanisht: Im Büro siezen wir den Chef.
Shqip: Në zyrë i drejtohemi shefit me "ju".
Kannst du apo Können Sie?
Kjo është një nga strukturat më të rëndësishme për ta mbajtur mend.
Me du përdoret:
Kannst du ...?
Me Sie përdoret:
Können Sie ...?
Shembuj
Gjermanisht: Kannst du mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmosh?
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Gjermanisht: Kannst du das wiederholen?
Shqip: A mund ta përsërisësh?
Gjermanisht: Können Sie das wiederholen?
Shqip: A mund ta përsërisni?
Hast du apo Haben Sie?
Edhe folja haben ndryshon.
Me du:
Hast du ...?
Me Sie:
Haben Sie ...?
Shembuj
Gjermanisht: Hast du Zeit?
Shqip: A ke kohë?
Gjermanisht: Haben Sie Zeit?
Shqip: A keni kohë?
Gjermanisht: Hast du einen Termin?
Shqip: A ke një takim?
Gjermanisht: Haben Sie einen Termin?
Shqip: A keni një takim?
Bist du apo Sind Sie?
Me foljen sein përdorim:
Bist du ...?
ose
Sind Sie ...?
Shembuj
Gjermanisht: Bist du neu hier?
Shqip: A je i ri këtu?
Gjermanisht: Sind Sie neu hier?
Shqip: A jeni i ri këtu?
Gjermanisht: Bist du fertig?
Shqip: A ke përfunduar?
Gjermanisht: Sind Sie fertig?
Shqip: A keni përfunduar?
Një bisedë joformale
Dy persona të rinj që takohen në universitet mund të përdorin du.
Shembuj
Gjermanisht: Hallo! Wie heißt du?
Shqip: Përshëndetje! Si quhesh?
Gjermanisht: Ich heiße Lena. Und du?
Shqip: Unë quhem Lena. Po ti?
Gjermanisht: Ich bin Mark. Woher kommst du?
Shqip: Unë jam Mark. Nga vjen?
Gjermanisht: Ich komme aus Albanien.
Shqip: Vij nga Shqipëria.
Gjermanisht: Freut mich!
Shqip: Gëzohem që të njoh!
Një bisedë formale
Në një zyrë ose institucion mund të dëgjosh:
Shembuj
Gjermanisht: Guten Tag. Wie heißen Sie?
Shqip: Mirëdita. Si quheni?
Gjermanisht: Mein Name ist Anna Müller.
Shqip: Emri im është Anna Müller.
Gjermanisht: Haben Sie einen Termin?
Shqip: A keni një takim?
Gjermanisht: Ja, um zehn Uhr.
Shqip: Po, në orën dhjetë.
Gjermanisht: Können Sie bitte hier warten?
Shqip: A mund të prisni këtu, ju lutem?
Gjermanisht: Natürlich. Danke.
Shqip: Sigurisht. Faleminderit.
Gabimi i zakonshëm
Një gabim i zakonshëm është përzierja e du dhe Sie brenda të njëjtës fjali ose bisedë.
Mos thuaj:
Kannst Sie mir helfen?
Forma e saktë është ose:
Gjermanisht: Kannst du mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmosh?
ose:
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Nëse fillon me du, folja duhet të jetë në formën për du.
Nëse përdor Sie, folja përdoret në formën për Sie.
Krahasimi i formave kryesore
Mbaji mend këto çifte:
du → Sie
dir → Ihnen
bist du → sind Sie
hast du → haben Sie
kannst du → können Sie
wohnst du → wohnen Sie
sprichst du → sprechen Sie
Shembuj
Gjermanisht: Wo wohnst du?
Shqip: Ku jeton?
Gjermanisht: Wo wohnen Sie?
Shqip: Ku jetoni?
Gjermanisht: Sprichst du Englisch?
Shqip: A flet anglisht?
Gjermanisht: Sprechen Sie Englisch?
Shqip: A flisni anglisht?
Rregulli më i thjeshtë
Nëse njeh mirë personin dhe situata është joformale, përdor du.
Nëse nuk e njeh personin ose situata është formale, përdor Sie.
Nëse nuk je i sigurt, përdor Sie dhe prit derisa personi tjetër të propozojë du.
Ushtrim i vogël
Cilën formë do të përdorje?
Një mik: du apo Sie?
Përgjigjja:
Gjermanisht: du
Shqip: ti
Një klient që e takon për herë të parë: du apo Sie?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Sie
Shqip: ju
Një fëmijë: du apo Sie?
Përgjigjja:
Gjermanisht: du
Shqip: ti
Një person që e takon në një institucion: du apo Sie?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Sie
Shqip: ju
Ushtrim me fjali
Plotëso fjalinë:
Wie ___ du?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Wie heißt du?
Shqip: Si quhesh?
Plotëso:
Wie ___ Sie?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Wie heißen Sie?
Shqip: Si quheni?
Plotëso:
___ du mir helfen?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Kannst du mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmosh?
Plotëso:
___ Sie mir helfen?
Përgjigjja:
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Fjalitë që duhet t'i mbash mend
Gjermanisht: Wie heißt du?
Shqip: Si quhesh?
Gjermanisht: Wie heißen Sie?
Shqip: Si quheni?
Gjermanisht: Wie geht es dir?
Shqip: Si je?
Gjermanisht: Wie geht es Ihnen?
Shqip: Si jeni?
Gjermanisht: Kannst du mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmosh?
Gjermanisht: Können Sie mir helfen?
Shqip: A mund të më ndihmoni?
Gjermanisht: Wir können uns duzen.
Shqip: Mund t'i drejtohemi njëri-tjetrit me "ti".
Përfundim
Dallimi mes du dhe Sie është i rëndësishëm për të folur gjermanisht në mënyrë natyrale dhe të sjellshme.
Mbaje mend rregullin bazë:
du = joformale
Sie = formale
Me miqtë dhe familjen përdor zakonisht du, ndërsa me persona që nuk i njeh, klientë ose në situata profesionale përdor Sie.
Nëse nuk je i sigurt, fillo me Sie. Është më mirë të jesh pak më formal sesa shumë joformal në një situatë ku kërkohet respekt.
